ស្តាប់ ថតទុក Podcast
  • 00h00 - 01h00 GMT
    កម្មវិធីព័ត៌មាន 17/08 00h00 GMT
  • 06h00 - 07h00 GMT
    កម្មវិធីព័ត៌មាន 17/08 06h00 GMT
  • 12h00 - 13h00 GMT
    កម្មវិធីព័ត៌មាន 17/08 12h00 GMT

ការកកើត​ជីវិត​លើ​ភពផែនដី

ការកកើត​ជីវិត​លើ​ភពផែនដី
 
ជីវិត​ដែល​ចាប់​កកើតឡើង​ដំបូង​នៅលើ​ភពផែនដី គឺ​ជា​ប្រភេទ​បាក់តេរី ដែល​មាន​កោសិកាទោល Pixabay

នៅ​ក្នុង​នាទីប្រវត្តិសាស្រ្ត​ពិភពលោក​របស់យើង នៅ​សប្តាហ៍​នេះ សេង ឌីណា សូម​បន្ត​​​​ធ្វើការ​រៀបរាប់ អំពី​ប្រវត្តិ​នៃ​ចក្រវាល​តទៅទៀត ដោយ​សូមលើកឡើង អំពី​ការកកើតនៃ​ជីវិត​លើភពផែនដី។

(មានវីដេអូនៅខាងក្រោម)

គិតត្រឹម​ប្រមាណ​ជា ៣៨០០លាន​ឆ្នាំមុន ពោលគឺ ប្រមាណ​ជា ៧០០លានឆ្នាំ​ក្រោយ​ការ​ចាប់កំណើត​នៃ​ប្រព័ន្ធ​ព្រះអាទិត្យ ផែនដី​របស់​យើង​បាន​ចាប់កំណើតឡើង​​ទៅជា​ភពមួយ ដែល​មាន​ “ស្នូល” និង​​ដែន​ម៉ាញេទិក, មាន​ព្រះចន្ទ និង​មាន​ចលនា​វិលជុំវិញ​អ័ក្ស​ប្រកប​ដោយ​លំនឹង, មាន​មហាសមុទ្រ និង​មាន​ដីគោក។ ក៏ប៉ុន្តែ ទោះជាយ៉ាងនេះក៏ដោយ​ ភពផែនដី​ក៏​នៅមិនទាន់​ក្លាយ​ជា​ទីកន្លែង​ដែល​ពោរពេញ​ទៅដោយ​ជីវិត​ស្រស់ថ្លា ដូចជា​ពេល​បច្ចុប្បន្ន​នេះ​នៅឡើយដែរ។

ភពផែនដី​មាន​ទឹក​ ក៏ប៉ុន្តែ ដើម្បី​អាច​ឲ្យ​​ជីវិត​សព្វសារពើ រួមទាំង​ជីវិត​មនុស្ស​យើង​ផង​​​អាច​រស់នៅ​បាន គេ​ត្រូវការ​លក្ខខណ្ឌ​ដ៏​ចាំបាច់​មួយ​ចំនួន​ផ្សេងទៀតទៀត ជាពិសេស គឺ​ត្រូវការ​​បរិយាកាស ដែល​សម្បូរ​ទៅដោយ​អុកស៊ីសែន។

នៅ​ក្នុង​បរិយាកាស​នៃ​ភពផែនដី​កាល​ពី​ដំបូង គឺ​មាន​ពោរពេញ​ទៅដោយ​ឧស្ម័នកាបូនិក នីត្រូសែន និង​មេតាន ចំណែក​ឯ​អុកស៊ីសែន​វិញ មាន​តិចតួចតែ​ប៉ុណ្ណោះ។ ហេតុដូច្នេះហើយ​បាន​ជាវាពិបាក​នឹង​ធ្វើ​ឲ្យ​ជីវិត​អាច​ចាប់កំណើត និងរីកលូតលាស់​ឡើងបាន... ជីវិត​មិន​អាច​ចាប់កំណើត​បាន​នៅលើ​ដី និង​ក្នុង​បរិយាកាស ក៏ប៉ុន្តែ នៅ​ឯ​ក្រោម​ផ្ទៃ​សមុទ្រ​ឯណោះវិញ ដំណើរវិវឌ្ឍ​ដ៏​សំខាន់​មួយ​បាន​ចាប់ផ្តើម​ឡើង។

នៅ​ក្នុងទឹកសមុទ្រ សារធាតុ​សាមញ្ញៗមួយ​ចំនួន រួមមាន​ អ៊ីដ្រូសែន​ដែល​ជា​សារធាតុ​ដើម​កើតចេញ​ពី​ក្រោយ Big Bang​ បូករួម​ជាមួយ​នឹង​​សារធាតុផ្សេងទៀត​ដែល​កើត​ចេញ​ពី​ផ្កាយ រួមមាន​ដូចជា អុកស៊ីសែន កាបោន និង​នីត្រូសែន ព្រមទាំង​សារធាតុ​ខ្លះទៀត ដែល​​ធ្លាក់​មក​លើ​ភពផែនដី​ជាមួយ​នឹង​អាចមន៍ផ្កាយ បាន​ប្រមូលផ្តុំគ្នា​បង្កើត​ទៅជា​ធាតុផ្សំ​ដ៏សំខាន់ៗ សម្រាប់​ការ​កកើត​នៃ​ជីវិត ហើយ​ជីវិត​ដែល​ចាប់ផ្តើម​ឡើង​ជា​ដំបូង​នៅ​ពេលនោះ មិនមែន​ជា​ជីវិត​ក្នុងទម្រង់​សាំញ៉ាំ ដូចជា មនុស្ស សត្វ ឬ​រុក្ខជាតិ​នោះទេ ក៏ប៉ុន្តែ ​ជា​ប្រភេទ​​ជីវិត​ក្នុង​ទម្រង់​ដ៏​សាមញ្ញ ដែល​មាន​កោសិកា​ទោល គឺ​ប្រភេទ​បាក់តេរី។

នៅ​ក្នុង​ចំណោម​បាក់តេរី​អស់ទាំងនោះ មាន​បាក់តេរី​មួយ​ប្រភេទ (Cyanobactérie) រស់នៅ​ដោយ​ប្រើ​​ពន្លឺព្រះអាទិត្យ​​ដើម្បី​​ស្រូបយក​​​ឧស្ម័នកាបូនិក​​ទៅ​បំផ្លែង​​ជា​សារធាតុគីមី ដើម្បី​ចិញ្ចឹមជីវិត នៅ​ក្នុង​យន្តការ​មួយ ដែល​គេ​ឲ្យឈ្មោះថា “រស្មីសំយោគ” (Photosynthèse) ហើយ​នៅ​ក្នុង​យន្តការ​រស្មីសំយោគនេះ វាបញ្ចេញ​មក​វិញ​​នូវ​កាកសំណល់​ដ៏សំខាន់​មួយ​ ដែល​ដើរតួនាទី​ដ៏​ចម្បង នៅ​ក្នុង​ដំណើរវិវឌ្ឍ​នៃ​ភពផែនដី គឺ​អុកស៊ីសែន។

ពីដំបូង សារធាតុ​អុកស៊ីសែន ដែល​ជា​កាកសំណល់​​បញ្ចេញ​ពី​រស្មីសំយោគ​ដោយ​បាក់តេរីនេះ ត្រូវ​រីកសាយភាយ​នៅ​ក្នុង​ទឹកសមុទ្រ ហើយ​ទឹកសមុទ្រ​នៅ​ពេលនោះ​​​មាន​ពេញ​ទៅដោយ​អាតូម​នៃ​សារធាតុដែក ដែល​កើតឡើង​តាំង​ពី​រាប់លាន​ឆ្នាំមុន នៅ​ពេល​ដែល​ផ្កាយ​ត្រូវ​អស់ជីវិត ហើយ​ត្រូវ​ផ្ទុះ នៅ​ក្នុងហេតុការណ៍ ដែល​គេ​ឲ្យឈ្មោះ​ថា “Supernova”។

នៅពេល​ដែលសារធាតុ​ដែក​នេះ​ជួប​នឹង​អុកស៊ីសែន វា​បង្កើត​ទៅជា​ដែកអុកស៊ីត (​ច្រែះដែក) ដែល​ធ្លាក់ចុះ​ទៅ​ប្រមូលផ្តុំគ្នា​នៅ​ឯ​បាតសមុទ្រ ហើយ​ដែល​នៅ​ក្នុងរយៈពេល​រាប់ពាន់​លាន​ឆ្នាំក្រោយ​មក​ទៀត វា​បាន​ក្លាយ​ទៅ​ជា​រ៉ែដែក ដែល​មនុស្ស​ជាតិ​យើង​ទាញ​យក​មក​ធ្វើ​ជា​សារធាតុ​ដ៏​ចម្បងមួយ សម្រាប់​​ផលិត​ឧបករណ៍​ប្រើប្រាស់​ប្រចាំថ្ងៃ ក៏ដូចជា​ប្រើប្រាស់​នៅ​ក្នុង​វិស័យ​ឧស្សាហកម្ម រហូត​មកទល់​នឹង​ពេល​បច្ចុប្បន្ន​នេះ។

ក្រោយៗមកទៀត នៅពេល​ដែល​អាតូម​ដែក​នៅ​ក្នុង​​ទឹកសមុទ្រ​មាន​កាន់តែតិច​ទៅ បរិមាណ​អុកស៊ីសែន​ដែល​បញ្ចេញ​ពី​រស្មីសំយោគ​ដោយ​បាក់តេរី​ទៅ​ក្នុង​ទឹកសមុទ្រ​​​មាន​កាន់តែ​ច្រើន​លើសលុប ក៏​ត្រូវ​បំភាយចេញ​ទៅ​ក្នុង​បរិយាកាស។

បន្តិចម្តងៗ នៅ​ក្នុងរយៈពេល​ប្រមាណ​ជា​ពីរពាន់លាន​ឆ្នាំក្រោយ​មក​ទៀត ទឹកសមុទ្រ ព្រមទាំង​ខ្យល់​ក្នុង​បរិយាកាស​នៃ​ភពផែនដី​របស់​យើង​ត្រូវ​គ្របដណ្តប់​ទៅដោយ​អុកស៊ីសែន... ម៉ូលេគុល​អុកស៊ីសែន​នៅ​ក្នុង​ខ្យល់​បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​ផ្ទៃមេឃ​​ត្រូវ​ប្រែពណ៌​ទៅ​ជា​ខៀវ ដូចគ្នា​ដែរ​ចំពោះ​ផ្ទៃសមុទ្រ​ដែល​ទទួល​ពន្លឺ​ពី​បរិយាកាស។

កាល​ពី​៧៥០លានឆ្នាំ​មុន ដីគោក​នៅលើ​ភពផែនដី​របស់​យើង​ប្រមូលផ្តុំគ្នា​នៅកន្លែងតែមួយ បង្កើត​ទៅជា​ទ្វីបដ៏ធំ​តែមួយគត់ ដែល​គេ​ឲ្យឈ្មោះ​ថា “មហាទ្វីបរ៉ូឌីញ៉ា” (Rodinia)។ ក៏ប៉ុន្តែ នៅពេលមួយ ឥទ្ធិពល​នៃ​កម្លាំង​ដែល​ចេញ​ពី​កម្តៅនៃ​ស្នូល​របស់​ផែនដី​បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​​មហាទ្វីបនេះ​ត្រូវ​ប្រេះបែក​ចេញ​ពី​គ្នា​បន្តិចម្តងៗ (មួយឆ្នាំ២-៣សង់ទីម៉ែត្រ) រហូត​​បង្កើត​ទៅ​​ជា​ទ្វីបតូចៗ​ដាច់ចេញ​ពី​គ្នា។ ​ការប្រេះបែក​មហាទ្វីប​រ៉ូឌីញ៉ា​នេះ​បាន​បង្កើត​ឲ្យ​មាន​ហេតុការណ៍​ដ៏សំខាន់ពីរ ដែល​នាំ​មក​នូវ​ការ​ប្រែប្រួល​ដ៏​ធំមួយ​ដល់​ភពផែនដី​យើង​ទាំងមូល។

ចលនានៃ​ផ្លាកតិចតូនិក ដែល​នាំ​ឲ្យ​​ប្រេះបែក​មហាទ្វីបរ៉ូឌីញ៉ា​នេះ​ បាន​បង្ក​ឲ្យ​មាន​នូវ​ហេតុ​ការណ៍​​ផ្ទុះភ្នំភ្លើង​នៅ​គ្រប់​ទីកន្លែង​នៅ​ទូទាំងភពផែនដី ហើយ​ការ​ផ្ទុះ​ភ្នំភ្លើង​នេះ​​​បាន​បញ្ចេញ​នូវ​​ឧស្ម័ន​កាបូនិក​យ៉ាងច្រើន​ទៅ​ក្នុង​បរិយាកាស។ នៅ​ក្នុង​បរិយាកាស ឧស្ម័នកាបូនិក​លាយឡំ​ជាមួយ​នឹង​ចំហាយទឹក បង្កើត​ទៅ​ជា​ភ្លៀងអាស៊ីត​ធ្លាក់​ចុះ​មក​លើ​ដីវិញ។

តាមធម្មតា នៅពេល​ដែល​ភ្លៀង​អាស៊ីត​នេះ​ធ្លាក់​ចុះ​មក​ដល់​ដី វា​ត្រូវ​ហួត ហើយ​បញ្ចេញ​ឧស្ម័ន​កាបូនិក​ត្រឡប់​ទៅ​ក្នុង​បរិយាកាស​វិញ។ ក៏ប៉ុន្តែ ការប្រេះបែក​មហាទ្វីបរ៉ូឌីញ៉ា​បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​ដុំថ្ម​ជាច្រើន ដែល​កាល​ពីមុន​កប់​នៅ​ក្រោម​ដី​ត្រូវ​ចេញ​មក​ខាងក្រៅ ហើយ​នៅ​ពេល​ដែល​ភ្លៀង​អាស៊ីត​ធ្លាក់មក​លើ​ដី​ប៉ះ​នឹង​ថ្ម​ ថ្មទាំងនេះ​ក៏​ស្រូប​យក​ទឹក​ភ្លៀង​ បូករួម​ទាំង​​ឧស្ម័ន​កាបូនិក​​ផង​​មិន​ឲ្យ​ភាយ​ចេញ​ទៅ​ក្នុង​បរិយាកាស​វិញ។

ភ្លៀង​ចេះតែ​បន្ត​ធ្លាក់ ហើយ​ថ្ម​ចេះតែ​បន្ត​ស្រូប​យក... បន្តិចម្តងៗ បរិមាណ​ឧស្ម័ន​កាបូនិក​នៅ​ក្នុង​បរិយាកាស​​ក៏​មាន​កាន់តែ​តិចទៅៗ។ ​ឧស្ម័ន​កាបូនិក​ គឺ​ជា​ឧស្ម័ន​ផ្ទះ​កញ្ចក់ ដែល​មាន​តួនាទី​ដ៏សំខាន់ នៅ​ក្នុង​ការ​​ទប់ពន្លឺ​​​និងកម្តៅ​ពី​ព្រះអាទិត្យ​ឲ្យ​នៅ​ក្នុង​បរិយាកាស ហើយ​រក្សា​កម្តៅ​នៅ​លើ​ភពផែនដី។ ដូច្នេះ នៅពេល​ដែល​ឧស្ម័ន​កាបូនិក​នៅ​ក្នុង​បរិយាកាស​មាន​កាន់តែ​តិចទៅៗ ​សីតុណ្ហភាព​ទូទៅលើ​ភពផែនដី​ក៏​ត្រូវ​ធ្លាក់ចុះ​ត្រជាក់​ទៅតាម​នោះដែរ។

​នៅ​ក្នុង​រយៈពេល​ត្រឹមតែ​ប៉ុន្មាន​ពាន់ឆ្នាំ សីតុណ្ហភាព​មធ្យម​នៅលើ​ភពផែនដី​ទាំងមូល​បាន​ធ្លាក់​ចុះ​រហូតដល់​ទៅ -៥០អង្សារ ហើយ​តំបន់​ទឹកកក​ក៏​ចាប់ផ្តើម​រីកសាយភាយ​ចេញ​ពី​តំបន់​ប៉ូល​ទាំងពីរ សំដៅ​ទៅកាន់​តំបន់​អេក្វាទ័រ។ តំបន់​ទឹកកក​លាតសន្ធឹង​កាន់តែធំ​ វា​ធ្វើ​ឲ្យ​ពន្លឺ​ព្រះអាទិត្យ​ត្រូវ​​ចាំង​ផ្លាត​ចេញ​​ពី​ភពផែនដី​កាន់តែ​ខ្លាំង ហើយ​អាកាសធាតុ​ក៏​កាន់​តែ​ធ្លាក់​ចុះ​ត្រជាក់​ខ្លាំង បង្កើត​ឲ្យ​មាន​ទឹកកក​កាន់តែ​ច្រើន... រហូត​ដល់​ពេល​មួយ ផ្ទាំង​ទឹកកក​ក៏​បានរីកសាយភាយ​ទៅដល់​គ្រប់​ទីកន្លែង រហូត​ត្រូវ​​គ្របដណ្តប់​នៅ​ពាសពេញ​ភព​ផែនដី​ទាំងមូល។

ភពផែនដី​យើង​ ដែល​កាល​ពី​ពេល​ទើប​នឹង​កកើតឡើង​ដំបូង គឺ​ជា​ភព​នៃ​សមុទ្រ​ភ្លើង ក៏​ត្រូវ​ប្រែក្លាយ​ទៅ​ជា​ភព​នៃ​សមុទ្រ​ទឹកកក (គេច្រើន​ហៅ​តាមភាសា​អង់គ្លេស​ថា “Snowball Earth”) ហើយ​​យុគសម័យទឹកកក​នោះ​​បាន​អូសបន្លាយ​ពេល​​​រហូតដល់​ទៅ​រាប់​​សិបលាន​ឆ្នាំ៕

  • អាប៉ូឡូទី១១៖ មនុស្សជាន់ដីព្រះចន្ទ​ជា​លើកទី១

    អាប៉ូឡូទី១១៖ មនុស្សជាន់ដីព្រះចន្ទ​ជា​លើកទី១

    នៅ​ក្នុង​នាទីប្រវត្តិសាស្រ្ត​ពិភពលោក​របស់យើង នៅ​សប្តាហ៍​នេះ សេង ឌីណា សូម​បន្ត​រៀបរាប់ អំពីព្រះចន្ទ​តទៅទៀត ដោយ​សូមលើកឡើង អំពីបេសកកម្ម​អាប៉ូឡូទី១១ ដែល​នាំ​ ​ទៅ​ចុះចត​លើ​​​ឋាន​ព្រះចន្ទ …

  • ដើមកំណើត​នៃ​គម្រោង​អាប៉ូឡូ​ទៅ​ឋានព្រះចន្ទ

    ដើមកំណើត​នៃ​គម្រោង​អាប៉ូឡូ​ទៅ​ឋានព្រះចន្ទ

    នៅ​ក្នុង​នាទីប្រវត្តិសាស្រ្ត​ពិភពលោក​របស់យើង នៅ​សប្តាហ៍​នេះ សេង ឌីណា សូម​បន្ត​​​​ធ្វើការ​រៀបរាប់ អំពីព្រះចន្ទ​តទៅទៀត ដោយ​សូមលើកឡើង អំពីដំណើរ​ដើម​ទង​នាំ​ទៅដល់​ការ​ចាប់កំណើត​នៃ​បេសកកម្ម​​អាប៉ូឡូ​​​ …

  • ព្រះចន្ទ៖ ​“ទ្វីបទី៨” ​នៃ​ភពផែនដី

    ព្រះចន្ទ៖ ​“ទ្វីបទី៨” ​នៃ​ភពផែនដី

    នៅ​ក្នុង​នាទីប្រវត្តិសាស្រ្ត​ពិភពលោក​របស់យើង នៅ​សប្តាហ៍​នេះ សេង ឌីណា សូម​បន្ត​​​​ធ្វើការ​រៀបរាប់ អំពី​ប្រវត្តិ​នៃ​ចក្រវាល​តទៅទៀត ហើយ​ឆ្លៀត​ក្នុង​ឱកាស​ខួប​គម្រប់ ៥០ឆ្នាំ …

  • តើ​ប្រព័ន្ធលេខ​បច្ចុប្បន្ន​មាន​ដើមកំណើត​មក​ពីណា?

    តើ​ប្រព័ន្ធលេខ​បច្ចុប្បន្ន​មាន​ដើមកំណើត​មក​ពីណា?

    នៅ​ក្នុង​នាទីប្រវត្តិសាស្រ្ត​ពិភពលោក​របស់យើង នៅ​សប្តាហ៍​នេះ សេង ឌីណា សូម​​​​​​បន្ត​ធ្វើការ​រៀបរាប់ អំពីដំណើរវិវឌ្ឍន៍​នៃ​ការយល់ដឹង​របស់​មនុស្សជាតិ​ទៅលើ​ចក្រវាល ដោយ​សូមលើកឡើង …

  • ហេតុអ្វី​បានជា​ខែ​កុម្ភៈ​មាន​ត្រឹមតែ​២៨ថ្ងៃ?

    ហេតុអ្វី​បានជា​ខែ​កុម្ភៈ​មាន​ត្រឹមតែ​២៨ថ្ងៃ?

    នៅ​ក្នុង​នាទីប្រវត្តិសាស្រ្ត​ពិភពលោក​របស់យើង នៅ​សប្តាហ៍​នេះ សេង ឌីណា សូម​​​​​​បន្ត​ធ្វើការ​រៀបរាប់ អំពីដំណើរវិវឌ្ឍន៍​នៃ​ការយល់ដឹង​របស់​មនុស្សជាតិ​ទៅលើ​ចក្រវាល ដោយ​សូមលើកឡើង …

  • ហេតុអ្វី​បានជា​គេ​បែងចែក​១ថ្ងៃ​ជា​២៤ម៉ោង?

    ហេតុអ្វី​បានជា​គេ​បែងចែក​១ថ្ងៃ​ជា​២៤ម៉ោង?

    នៅ​ក្នុង​នាទីប្រវត្តិសាស្រ្ត​ពិភពលោក​របស់យើង នៅ​សប្តាហ៍​នេះ សេង ឌីណា សូម​​​​​​បន្ត​ធ្វើការ​រៀបរាប់ អំពីដំណើរវិវឌ្ឍន៍​នៃ​ការយល់ដឹង​របស់​មនុស្សជាតិ​ទៅលើ​ចក្រវាល ដោយ​សូមលើកឡើង …

  • តើនរណា​ជាអ្នក​រកឃើញ​ថា​មួយឆ្នាំ​មាន​៣៦៥ថ្ងៃ?

    តើនរណា​ជាអ្នក​រកឃើញ​ថា​មួយឆ្នាំ​មាន​៣៦៥ថ្ងៃ?

    នៅ​ក្នុង​នាទីប្រវត្តិសាស្រ្ត​ពិភពលោក​របស់យើង នៅ​សប្តាហ៍​នេះ សេង ឌីណា សូម​​​​​​បន្ត​ធ្វើការ​រៀបរាប់ អំពីដំណើរវិវឌ្ឍន៍​នៃ​ការយល់ដឹង​របស់​មនុស្សជាតិ​ទៅលើ​ចក្រវាល ដោយ​សូមលើកឡើង …

  1. 1
  2. 2
  3. 3
  4. ...
  5. បន្ទាប់ >
  6. ចុងក្រោយ >
កម្មវិធីផ្សាយផ្សេងទៀត
 
សូមអភ័យទោស យើងមិនអាច​ភ្ជាប់​ទៅ​ទំព័រ​ដែល​លោកអ្នក​ស្នើសុំ​បានទេ