ស្តាប់ ថតទុក Podcast
  • 00h00 - 01h00 GMT
    កម្មវិធីព័ត៌មាន 25/06 00h00 GMT
  • 06h00 - 07h00 GMT
    កម្មវិធីព័ត៌មាន 24/06 06h00 GMT
  • 12h00 - 13h00 GMT
    កម្មវិធីព័ត៌មាន 24/06 12h00 GMT

វដ្ត​នៃ​ជីវិត​របស់​ផ្កាយ

វដ្ត​នៃ​ជីវិត​របស់​ផ្កាយ
 
ព្រះអាទិត្យ​ត្រូវ​គេ​ចាត់បញ្ចូល​ទៅ​ក្នុង​ប្រភេទ​ "កូនផ្កាយលឿង" (Yellow Dwarf) ក៏ប៉ុន្តែ​ពណ៌​ពិតប្រាកដ​របស់​ព្រះអាទិត្យ គឺ​ពណ៌ ស NASA

នៅ​ក្នុង​នាទីប្រវត្តិសាស្រ្ត​ពិភពលោក​របស់យើង នៅ​សប្តាហ៍​នេះ សេង ឌីណា សូម​​​ធ្វើការ​រៀបរាប់ អំពីប្រវត្តិ​ចក្រវាល​តទៅទៀត ដោយ​សូម​លើកឡើង​អំពី​​វដ្តនៃ​ជីវិត​របស់​ផ្កាយ ពី​ការ​ចាប់កំណើត​ រហូត​ដល់​ចុងបញ្ចប់​​នៃ​ជីវិត ដែល​ខ្លះ​បង្កើត​ឲ្យ​មាន​ជា​បាតុភូត​ផ្ទុះ​ដ៏អស្ចារ្យមួយក្នុង​ចក្រវាល គឺ​បាតុភូត ដែល​គេ​ហៅ​តាម​ភាសា​អង់គ្លេស “Supernova”។

(មានវីដេអូនៅខាងក្រោម)

ផ្កាយរាប់ពាន់​ដែល​យើងមើល​ឃើញ​​រះព្រោងព្រាត​នៅលើ​មេឃ​នៅ​ពេល​យប់ លើកលែងតែ​​មួយចំនួន​ដ៏តូច​បំផុត ដែល​ខ្លះ​​ជា​ភព​នៅ​ក្នុង​ប្រព័ន្ធ​ព្រះអាទិត្យ ហើយ​ខ្លះ​ទៀត គឺ​ជា​កាឡាក់ស៊ី ស្ថិត​នៅ​ក្រៅ​កាឡាក់ស៊ី​មីលគីវេ ក្រៅពីនោះ គឺ​សុទ្ធ​តែ​ជា​ផ្កាយ ដូចជា​ព្រះអាទិត្យ​របស់​យើង។

ព្រះអាទិត្យ​របស់​យើង​ទើប​នឹង​ចាប់កំណើតឡើង កាល​ពី​ប្រមាណ​ជា ៤៥០០លាន​ឆ្នាំ​មុននេះ​ប៉ុណ្ណោះ រីឯ​ផ្កាយ​ដំបូងៗ​នៅ​ក្នុង​ចក្រវាល​យើង​នេះ បាន​ចាប់កកើតឡើង តាំង​ពី​​ជាង ១៣ពាន់​លាន​ឆ្នាំ​មុន​ម៉្លេះ ពោលគឺ តាំង​ពី​ចក្រវាល​របស់​យើង​​មាន​អាយុកាល​ទើប​នឹង​បាន​ប្រមាណ​ជា ២០០លាន​ឆ្នាំ​តែ​ប៉ុណ្ណោះ។

កាលពីដើម​ដំបូងឡើយ នៅ​ប្រមាណ​ជា​ជិត ៤០ម៉ឺន​ឆ្នាំ​ក្រោយ Big Bang ​នៅ​ពាសពេញ​ចក្រវាល​របស់​យើង​ទាំងមូល មាន​ត្រឹម​តែ​ជា​​ឧស្ម័ន​អ៊ីដ្រូសែន​តែ​ប៉ុណ្ណោះ។ ក៏ប៉ុន្តែ អ៊ីដ្រូសែន​ទាំងនេះ​ក៏​មិនមែន​រាយប៉ាយគ្នា​​ដោយ​ស្មើៗគ្នា​​​នៅ​គ្រប់​ទី​កន្លែង​ទាំងអស់​នោះដែរ ដោយ​នៅ​កន្លែង​ខ្លះ​មាន​តិច ខ្លះ​មាន​ច្រើន ហើយ​នៅ​កន្លែង​ដែល​មាន​ដង់ស៊ីតេ​អ៊ីដ្រូសែន​ខ្ពស់ កម្លាំង​ទំនាញ​ក៏​មាន​ខ្លាំងជាងគេ អាច​​ទាញ​អ៊ីដ្រូសែន​នៅ​ជុំវិញ​នោះ​ឲ្យ​មក​ប្រមូលផ្តុំគ្នា​​បន្តិចម្តងៗ រហូត​ក្លាយ​ទៅជា​​ដុំស្វ៊ែរ​អ៊ីដ្រូសែន​ដ៏​ធំមួយ ដែល​មាន​​​ម៉ាស់​គ្រប់គ្រាន់ បង្កើត​ឲ្យ​មាន​ជា​ប្រតិកម្ម​នុយក្លេអ៊ែរ (Nuclear fusion) នៅ​ក្នុង​ស្នូល​ប៉ែក​ខាង​ក្នុង។

ប្រតិកម្ម​នុយក្លេអ៊ែរ​នៅ​ក្នុង​ស្នូល​នេះហើយ ដែល​បង្កើត​ទៅជា​ថាមពល រួចហើយសាយភាយ​ចេញ​ពី​ស្នូល​ខាង​ក្នុង មកស្រទាប់​ខាងក្រៅ ធ្វើ​ឲ្យ​ផ្កាយ​អាច​បញ្ចេញ​កម្តៅ និង​ពន្លឺ​ជាប់​ជា​ប្រចាំ រហូត​ដល់​ទៅ​រាប់លាន ឬ​​រាប់ពាន់​លាន​ឆ្នាំ ដូចជា​ព្រះអាទិត្យ​របស់​យើង​នេះ​ជាដើម ដែល​មាន​ប្រតិកម្ម​នុយក្លេអ៊ែរ បញ្ចេញ​ជា​កម្តៅ និង​ពន្លឺ​អស់រយៈពេល​ ៤ពាន់៦រយលាន​ឆ្នាំមកហើយៗ នឹង​បន្ត​បែបនេះ​នៅ​ក្នុងរយៈពេល​ប្រមាណ​ជា ៥ពាន់​លាន​ឆ្នាំ​តទៅមុខ​ទៀត។

ប្រតិកម្ម​នុយក្លេអ៊ែរ​នៅ​ក្នុង​ស្នូល​របស់​ផ្កាយ ក្រៅពី​បាន​បង្កើត​ជា​ថាមពល បញ្ចេញ​ជា​ពន្លឺ និង​កម្តៅ​មក​ខាងក្រៅ វា​ក៏​ជា​យន្តការ​ដ៏​សំខាន់​មួយផងដែរ ក្នុងការ​ផលិត​សារធាតុ​ដែល​រឹង និង​ធ្ងន់ៗ​ជាង​អ៊ីដ្រូសែន ហើយ​ដែល​ជា​សារធាតុ​ចាំបាច់ នៅ​ក្នុង​ការ​បង្កើត​ទៅ​ជា​ភព ដូចជា​ភពផែនដី​របស់​យើង ជាដើម និង​ក្រោយ​មក បង្កើត​ទៅ​ជា​​​ជីវសាស្ត្រចម្រុះ រួម​ទាំង​ជីវិត​របស់​មនុស្ស​ជាតិ​យើង​ផងដែរ។

នៅ​ក្នុង​ស្នូល​របស់​ផ្កាយ ​ឥទ្ធិពល​នៃ​កម្លាំងទំនាញ និង​សីតុណ្ហភាព​ដ៏ក្តៅ​រហូត​ដល់​ទៅ​​​រាប់លាន​អង្សារ ធ្វើ​ឲ្យ​អាតូម​អ៊ីដ្រូសែន​ត្រូវ​ច្របាច់​បញ្ចូល​គ្នា​​ បង្កើត​ទៅជា​​អេលីយ៉ូម (He) ហើយ​​ចេញពី​អេលីយ៉ូម​​បង្កើត​បាន​​​ជា​សារធាតុ​ថ្មី ដែល​មាន​អាតូម និង​ម៉ាស់​កាន់តែ​ធ្ងន់​ជាងមុន រួមមាន​ដូចជា កាបោន (C) អុកស៊ីសែន (O) និង​ដែក (Fe) ជាដើម ដែល​សុទ្ធសឹង​ជា​សារធាតុចាំបាច់ នៅ​ក្នុងការ​បង្កើត​ជា​ភព និង​ជា​មូលដ្ឋានគ្រឹះ​នៃ​ជីវិត។

ក៏ប៉ុន្តែ ទោះជាយ៉ាងណា ប្រតិកម្ម​នុយក្លេអ៊ែរ​នៅ​ក្នុង​ស្នូល​របស់​ផ្កាយ អាច​បង្កើត​បាន​ជា​សារធាតុ​ដ៏​ធ្ងន់​បំផុត​តែ​ត្រឹម​ធាតុដែក​តែ​ប៉ុណ្ណោះ (ស្ថិត​នៅ​លេខរៀង​ទី២៦ នៃ​តារាងលំដាប់អាតូម)។ ដូច្នេះ សំណួរ​សួរថា ចុះ​សារធាតុ​ដែល​កាន់តែ​ធ្ងន់ៗ​ជាងនេះ រួមមាន​ដូចជា មាស ប្រាក់ សំណ ឬ​អ៊ុយរ៉ាញ៉ូម ជាដើម តើ​កើតចេញ​មក​ពី​ណា?

បើ​សារធាតុ​ធ្ងន់ៗ​អស់ទាំងនេះ ​មិន​អាច​បង្កើត​ឡើង​បាន​នៅ​ក្នុង​អំឡុង​ពេល​ដែល​ផ្កាយ​នៅ​មាន​ជីវិត ដូច្នេះ គេ​មានតែ​ត្រូវ​រង់ចាំ​​នៅ​ពេល​ដែល​ផ្កាយ​ត្រូវ​អស់ជីវិត។

នៅពេល​ដែល​យើងមើល​ដោយ​ភ្នែក​ទទេ យើងឃើញ​ថា​ ផ្កាយ​ទាំងអស់​ដែល​រះ​នៅលើ​មេឃ​នៅ​ពេលយប់ មាន​ទម្រង់​ប្រហាក់ប្រហែលគ្នា ​ជា​ចំណុច​ពន្លឺ​ពណ៌​ ស ដូចៗគ្នា​​ទាំងអស់។ ក៏ប៉ុន្តែ បើ​សិន​ជា​យើង​ឆ្លុះ​មើល​តាម​តេឡេស្កុប ឬ​តាម​ម៉ាស៊ីន​ថតរូប យើង​នឹង​អាច​សង្កេតឃើញ​ថា ផ្កាយ​ទាំងនេះ​មាន​ទំហំ​ និង​ពន្លឺ​មិនដូចគ្នា​ទាំងអស់​នោះទេ ដោយខ្លះ​ធំ ខ្លះ​តូច ខ្លះ​ភ្លឺ​​តិច ខ្លះ​ភ្លឺខ្លាំង ហើយ​ពណ៌​វិញ​ក៏​មិនដូចគ្នា​នោះដែរ ដោយ​ខ្លះ​មាន​ពណ៌​ខៀវ ខ្លះ​ពណ៌​ ស ខ្លះពណ៌​​លឿង ខ្លះ​ពណ៌​ទឹកក្រូច ហើយ​ខ្លះ​ទៀត​ពណ៌​ក្រហម។

ពណ៌​ខុសៗគ្នា​នេះ គឺ​សម្គាល់​អំពី​សីតុណ្ហភាព​ខុសៗគ្នា​របស់​ផ្កាយនីមួយៗ។ ផ្កាយ​ដែល​មាន​ម៉ាស់​ស្រាល មាន​ប្រតិកម្ម​នុយក្លេអ៊ែរ​តិច មាន​សីតុណ្ហភាព​ទាប ហើយ​បញ្ចេញ​ពន្លឺ​ពណ៌​ក្រហម។ ផ្កាយ​ដែល​មាន​ម៉ាស់​កាន់តែ​ធ្ងន់ មាន​ប្រតិកម្ម​នុយក្លេអ៊ែរ​កាន់តែខ្លាំង មាន​សីតុណ្ហភាព​កាន់តែ​ក្តៅ​ ហើយ​ពណ៌​ក៏​ផ្លាស់ប្តូរ​ខុសគ្នា​ផងដែរ គឺ​តាម​លំដាប់លំដោយ​ ពី​​ពណ៌​ក្រហម (សីតុណ្ហភាព​ទាប) ទៅ​ពណ៌​ទឹកក្រូច ពណ៌​លឿង ពណ៌ ស និង​ពណ៌​ខៀវ (សីតុណ្ហភាព​ខ្ពស់​បំផុត)។

បន្ថែម​ពីលើ​នេះ​ទៅទៀត ពណ៌​ខុសៗគ្នា​នេះ ​ក៏​អាច​​កំណត់​បាន​ផងដែរ អំពី​អាយុជីវិត​របស់​ផ្កាយ​នីមួយៗ។ ផ្កាយ​ពណ៌​ក្រហម​​ដែល​មាន​ម៉ាស់​ស្រាល ហើយ​មាន​ប្រតិកម្ម​នុយក្លេអ៊ែរ​តិច និង​យឺតៗ អាច​​មាន​អាយុ​ច្រើន​រហូតដល់​ទៅ​លើស​ពី​ ១០ពាន់លាន​ឆ្នាំ។ ចំណែក​ឯ​ផ្កាយ​ពណ៌​ខៀវ​វិញ​ដែល​មាន​ម៉ាស់​ធ្ងន់ មាន​ប្រតិកម្ម​នុយក្លេអ៊ែរ​​ខ្លាំង និងលឿន ហើយ​សារធាតុ​ដែល​ចាំបាច់​សម្រាប់​ប្រតិកម្ម​នុយក្លេអ៊ែរ​នេះ​ក៏​​ត្រូវ​ប្រើ​ឆាប់អស់ ដែល​ជា​ហេតុ​ធ្វើ​ឲ្យ​ផ្កាយ​ទាំងនេះ​​មាន​អាយុខ្លី ដោយខ្លះ​បាន​ត្រឹមតែ​ប៉ុន្មាន​លាន​ឆ្នាំ​តែ​ប៉ុណ្ណោះ។

ម្យ៉ាងទៀត ​ជីវិត​របស់​ផ្កាយ​ធំៗ​អស់ទាំងនេះ​​មិន​បញ្ចប់​ទៅ​នៅ​ក្នុង​សភាព​ស្ងប់ស្ងៀម​នោះទេ តែ​ផ្ទុយ​ទៅវិញ វា​បង្ក​ឲ្យ​មាន​ជា​ហេតុការណ៍​ផ្ទុះ​​ដ៏​ខ្លាំង​បំផុតមួយ ដែល​គេ​ឲ្យ​ឈ្មោះ​តាម​ភាសា​អង់គ្លេស​ថា “Supernova” (ស៊ូពើណូវ៉ា)។ កម្លាំង​ផ្ទុះ​ដ៏​ខ្លាំងក្លា នៅ​ក្នុង​ស៊ូពើណូវ៉ា​នេះ​ហើយ ដែល​បង្កើត​​​ឲ្យ​មាន​សារធាតុ​ដែល​មាន​អាតូម និង​ម៉ាស់​ធ្ងន់ៗ ដូចជា មាស ប្រាក់ សំណ ឬ​អ៊ុយរ៉ាញ៉ូម ជាដើម។ សារធាតុ​អស់ទាំងនេះ រួម​ជាមួយ​នឹង​សារធាតុ​ផ្សេងទៀត ដែល​កើតឡើង​នៅ​ក្នុង​ស្នូល​របស់​ផ្កាយ​ចាស់ ត្រូវ​​កម្លាំង​ផ្ទុះ​​ធ្វើ​ឲ្យ​បាចសាច​ចេញ​ទៅ​ក្នុង​លំហអវកាស ហើយ​ក្រោយមកទៀត វា​ក្លាយ​ទៅ​ជា​ធាតុ​ផ្សំ សម្រាប់​បង្កើត​ផ្កាយ​ថ្មី​ទៀត ទៅតាម​យន្តការ​នៃ​កម្លាំង​ទំនាញ​ដូច​កាល​ពី​មុន។

យន្តការ​នៃ​ការកើត​និង​ស្លាប់​​ផ្កាយ​ចាស់ ហើយ​​បង្កើត​ជា​ផ្កាយ​ថ្មី​បែបនេះចេះតែ​បន្ត​កើតមាន​ជាប់​ជា​ប្រចាំ ហើយ​ពី​ជំនាន់មួយ​ទៅ​ជំនាន់មួយ ពីស៊ូពើណូវ៉ា​មួយ​ទៅ​ស៊ូពើណូវ៉ា​មួយ សារធាតុ​ថ្មីៗ​​និង​កាន់តែ​​ធ្ងន់ៗ​ក៏​ចេះតែ​កើតមាន​ឡើងកាន់តែច្រើន រហូត​ដល់​អាច​​ប្រមូលផ្តុំគ្នា​បង្កើត​​បាន​ទៅ​ជា​ភព ដែលមាន​ធាតុផ្សំ​ជា​សារធាតុរឹង ដូចជា ភពផែនដី​របស់​យើង។

អ្នក​តារាសាស្រ្ត​ជាទូទៅ​កំណត់​ថា ភព​ដំបូងៗ​បាន​ចាប់កំណើតឡើង តាំង​ពី​ជិត ១៣ពាន់​លាន​ឆ្នាំមុន (១២,៨ពាន់លាន​ឆ្នាំ) ពោលគឺ ក្រោយ​ Big Bang តែ​ប្រមាណ​ជា​ ៩០០លាន​ឆ្នាំ​ប៉ុណ្ណោះ​។ ក៏ប៉ុន្តែ ភព​ដែល​កើតឡើង​ដំបូងនេះ គឺ​ជា​ភព​ដែល​មាន​ធាតុ​ផ្សំ​ជា​ឧស្ម័ន ពោលគឺ​ស្រដៀង​នឹង​ភពទាំង ៤​នៅ​ប៉ែក​ខាង​ក្រៅ​នៃ​ប្រព័ន្ធ​ព្រះអាទិត្យ​របស់​យើង (ព្រហស្បតិ៍, សៅរ៍, អ៊ុយរ៉ានុស និង​ណិបទូន)។ រហូត​ទាល់តែ​ដល់​ប្រមាណ​ជា ៣ពាន់ ទៅ​៤ពាន់​លាន​ឆ្នាំ ក្រោយ Big Bang ទើប​ភពដែល​មាន​ធាតុផ្សំ​ជា​សារធាតុ​រឹង​ស្រដៀង​នឹង​ភពផែនដី និង​ភពបីផ្សេងទៀត​នៅប៉ែក​ខាង​ក្នុង​នៃ​ប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យ (ពុធ, សុក្រ និង​អង្គារ) បាន​ចាប់កំណើតឡើង៕

  1. 1
  2. 2
  3. 3
  4. ...
  5. បន្ទាប់ >
  6. ចុងក្រោយ >
កម្មវិធីផ្សាយផ្សេងទៀត
 
សូមអភ័យទោស យើងមិនអាច​ភ្ជាប់​ទៅ​ទំព័រ​ដែល​លោកអ្នក​ស្នើសុំ​បានទេ