ស្តាប់ ថតទុក Podcast
  • 00h00 - 01h00 GMT
    កម្មវិធីព័ត៌មាន 18/06 00h00 GMT
  • 06h00 - 07h00 GMT
    កម្មវិធីព័ត៌មាន 18/06 06h00 GMT
  • 12h00 - 13h00 GMT
    កម្មវិធីព័ត៌មាន 18/06 12h00 GMT

តើ​នរណា​ជា​អ្នក​រកឃើញ​ថា​ផែនដី​មាន​រាង​មូល?

តើ​នរណា​ជា​អ្នក​រកឃើញ​ថា​ផែនដី​មាន​រាង​មូល?
 
គេ​ច្រើន​តែ​យល់ច្រឡំ​ថា គ្រីស្តូហ្វ កូឡុំ ជា​អ្នក​រកឃើញ​ថា​ផែនដី​មាន​រាងមូល Pixabay

នៅ​ក្នុង​នាទីប្រវត្តិសាស្រ្ត​ពិភពលោក​របស់យើង នៅ​សប្តាហ៍​នេះ សេង ឌីណា សូម​​​​​ធ្វើការ​រៀបរាប់ អំពីដំណើរវិវឌ្ឍន៍​នៃ​ការយល់ដឹង​របស់​មនុស្សជាតិ​ទៅលើ​ចក្រវាល ដោយ​សូមលើកឡើង អំពី​ដំណើររឿង​នៃ​ការ​រកឃើញ​​កាល​ពីដើម​ដំបូងគេថា​ភពផែនដី​របស់​យើង​មាន​រាងមូល។

(មានវីដេអូនៅខាងក្រោម)

នៅ​ក្នុងពេល​បច្ចុប្បន្ន​នេះ ថ្វីដ្បិត​តែ​នៅ​មាន​មនុស្ស​មួយ​ចំនួន​តូច​នៅតែ​គិត​ថា ផែនដី​របស់​យើង​មាន​រាងសំប៉ែត​ដូចជា​ថាស ក៏ប៉ុន្តែ មនុស្ស​ភាគច្រើន​ជឿថា ផែនដី​មាន​រាង​​មូល (ស្វ៊ែរ)។ សំណួរសួរ​ថា តើ​ចាប់តាំង​ពីពេលណាមក ដែល​មនុស្សជាតិ​យើង​ដឹង​ថា ផែនដី​មាន​រាង​មូល ហើយ​តើ​អ្នកណា​ដែល​ជា​អ្នក​រកឃើញ​?

រហូតមកទល់​នឹង​សព្វថ្ងៃនេះ មនុស្ស​ស្ទើរតែ​ជាទូទៅ​​នាំគ្នា​ជឿ​ថា គ្រីស្តូហ្វ កូឡុំ គឺ​ជា​អ្នក​រកឃើញ​ថា​ផែនដី​មាន​រាងមូល​។ ក៏ប៉ុន្តែ តាមការពិត​ទៅ គ្រីស្តូហ្វ កូឡុំ មិនមែន​ជា​អ្នក​ដែល​បាន​រកឃើញ​ថា ផែនដី​មាន​រាងមូល​នោះទេ ហើយ​គ្រីស្តូហ្វ កូឡុំ ថ្វីដ្បិត​តែ​បាន​ធ្វើ​ដំណើរ​តាម​កប៉ាល់​ទៅ​រកឃើញ​ទ្វីបអាមេរិក កាល​ពី​ឆ្នាំ១៤៩២ ក៏ប៉ុន្តែ ក៏​មិនមែន​ជា​អ្នក​ដែល​បាន​ធ្វើ​ដំណើរ​ជុំវិញ​ភពផែនដី​ ដើម្បី​បញ្ជាក់​ថា ផែនដី​មាន​រាងមូល​នោះដែរ។ គឺ​អ្នក​ជំនាញ​ខាង​នាវាចរណ៍​ម្នាក់ផ្សេងទៀត ឈ្មោះ​ ហ្វ៊ែរណង់ ដឺម៉ាហ្សេឡង់ (Fernand de Magellan)​ ​ជា​ជនជាតិ​ព័រទុយហ្កាល់ ដែល​បាន​​ធ្វើ​ដំណើរ​តាមកប៉ាល់​មួយ​ជុំ​ផែនដី​ដោយ​មិន​ត្រឡប់​ក្រោយ នៅ​ដើម​សតវត្សរ៍​ទី​១៦ (ហ្វ៊ែរណង់ ដឺម៉ាហ្សេឡង់​​បាន​ទទួល​មរណភាព​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ហ្វីលីពីន នៅឆ្នាំ១៥២១ ​ក្នុង​អំឡុង​ដំណើរ​ជុំវិញ​ផែនដី តែ​ក្រុមនាវិក​របស់​លោក​បាន​បន្ត​ដំណើរ​រហូតដល់​ចប់ចុងចប់ដើមនៅឆ្នាំ១៥២២)។

គិត​មក​ទល់​នឹង​សម័យកាល​ គ្រីស្តូហ្វ កូឡុំ និង ហ្វ៊ែរណង់ ដឺម៉ាហ្សេឡង់​​នោះ មនុស្ស​ជាតិ​យើង​បាន​ដឹង​រួចទៅហើយ​ថា ផែនដី​មាន​រាងមូល ហើយ​គឺ​អ្នក​ប្រាជ្ញ​ក្រិក​ដែល​ជា​អ្នក​រកឃើញ តាំង​ពី​ជាង​ពីរ​ពាន់ឆ្នាំមុន​មកម៉្លេះ។

ពីតាហ្គ័រ ទស្សនវិទូ និង​គណិតវិទូ​ក្រិក​បាន​បង្រៀន​អំពី​ផែនដី​មាន​រាងមូល​នេះ​តាំង​ពី​​ប្រមាណ​ជា ៥០០ឆ្នាំមុនគ.ស. ហើយអ្នកប្រាជ្ញក្រិក​ក្រោយៗ​មក​ទៀត រួមមាន ផ្លាតុង អារីស្តូត និង​អាក់ស៊ីម៉ែត្រ ជាដើម សុទ្ធតែ​បាន​លើកឡើង​ដូចគ្នា​​ថា ផែនដី​មាន​រាងមូល​។

នៅ​ក្នុង​សៀវភៅ "On the Heavens" ​ចេញផ្សាយ​នៅ​ឆ្នាំ​៣៥០​មុនគ.ស. ​​អារីស្តូត​​បាន​សរសេរ​ពន្យល់​ថា គេ​អាច​សន្និដ្ឋាន​បាន​​ថា ផែនដី​មាន​រាងមូល​ តាមរយៈ​ការ​សង្កេតមើលផ្កាយ​លើ​មេឃ ដែល​ប្រែប្រួល​ខុសៗគ្នា នៅ​ពេល​ដែល​គេ​សង្កេត​មើល​ពី​ទី​កន្លែងខុសៗគ្នា។

យោងតាម​អារីស្តូត ប្រសិនបើ​ផែនដី​មាន​រាងសំប៉ែត គេ​គួរតែ​អាច​មើល​ឃើញ​ផ្កាយ​ដូចៗគ្នា​នៅ​គ្រប់​ទីកន្លែង មិនថា​នៅ​តំបន់​ប៉ែក​​​​ខាង​ជើង ឬ​ក៏​នៅ​តំបន់​ប៉ែក​ខាង​ត្បូង​នោះទេ។ ក៏ប៉ុន្តែ នៅ​ក្នុង​ការ​សង្កេត​មើល​​​ជាក់ស្តែង អារីស្តូត​បាន​ធ្វើការ​កត់សម្គាល់​ថា ​​ផ្កាយខ្លះ គេ​អាច​មើល​ឃើញ​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​អេហ្ស៊ីប ក៏ប៉ុន្តែ នៅក្នុងពេលតែមួយដូចគ្នា គេ​មិន​អាច​មើល​ឃើញ​ផ្កាយ​ទាំង​នេះ​បានទេ ប្រសិនបើ​គេ​ស្ថិត​នៅ​តំបន់​ផ្សេងទៀត ដែល​ស្ថិត​នៅ​ប៉ែក​ខាងជើង​ប្រទេស​អេហ្ស៊ីប។ តាមរយៈ​ការ​សង្កេតនេះ​ហើយ ដែល​អារីស្តូត​បាន​សន្និដ្ឋាន​ថា ផែនដី​មាន​រាង​មូល​ដូចជា​ដុំស្វ៊ែរ ហើយ​​ដុំស្វ៊ែរ​នេះ​ក៏​មាន​ទំហំ​មិន​ជា​ធំខ្លាំង​ប៉ុន្មា​ននោះដែរ បាន​ជា​នៅ​ក្នុង​ទីតាំង​ដែល​មាន​ចម្ងាយ​មិន​សូវ​ជា​ឆ្ងាយ​ពី​គ្នា​ខ្លាំង​ផងនោះ ក៏​​​គេអាច​សង្កេតឃើញ​ការ​ប្រែប្រួល​នៃ​ផ្កាយ​បាន​បែបនេះ។

កាលណា​និយាយ​អំពី​អ្នក​រកឃើញ​ថា​ផែនដី​មាន​រាងមូល គេ​មិន​អាច​មិន​និយាយ​បានទេ អំពី​អ្នក​ប្រាជ្ញ​ក្រិក​ម្នាក់​ទៀត ដែល​​​មិន​ត្រឹមតែ​អាច​បញ្ជាក់​ថា​ផែនដី​មាន​រាងមូល​តាមរយៈ​ការ​សង្កេត និង​​ពិសោធន៍​ជាក់ស្តែង​នោះទេ ក៏ប៉ុន្តែ ថែម​ទាំង​អាច​​គណនា​រកឃើញ​ទំហំ​ផែនដី​បាន​ទៀត​ផង នោះគឺអ្នកប្រាជ្ញ​​​ឈ្មោះ​ថា អេរ៉ាតូស្តែន (Eratosthène)។

អេរ៉ាតូស្តែន កើតនៅ​ឆ្នាំ​២៧៦​មុន​គ.ស. នៅ​ក្រិក ក៏ប៉ុន្តែ​ក្រោយ​មក បាន​ទៅ​រស់នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​អេហ្ស៊ីប ដោយ​ធ្វើការ​នៅ​ឯ​បណ្ណាល័យ​ដ៏​ល្បីល្បាញ​បំផុត​នៅ​សម័យនោះ គឺ​បណ្ណាល័យ​អាឡិចសង់ឌ្រី (Alexandrie)។ នៅ​ពេល​កំពុង​ធ្វើការ​នៅ​អាឡិចសង់ឌ្រីនោះ អេរ៉ាតូស្តែន​បាន​ចាប់អារម្មណ៍​ទៅលើ​បាតុភូត​មួយ​​ ដែល​លោក​សង្កេតឃើញ។

អេរ៉ាតូស្តែន​បាន​ដឹង​ថា នៅ​ទីក្រុង​មួយ​ឈ្មោះ​ថា ស្យែន (Syène ឬ Aswan) ​ស្ថិត​នៅ​ប៉ែក​ខាង​ត្បូង​ប្រទេស​អេហ្ស៊ីប នៅ​វេលា​ថ្ងៃ​ត្រង់ ក្នុង​ថ្ងៃ​សុលស្ទីស​រដូវក្តៅ (Solstice) ពោលគឺ​ត្រូវ​នឹង​ថ្ងៃ​ទី២១​មិថុនា ព្រះអាទិត្យ​ស្ថិត​នៅ​ត្រង់​ចំពី​លើ​ក្បាល។ បើ​គេ​មើល​ទៅ​ក្នុង​អណ្តូងទឹក ព្រះអាទិត្យ​ចាំង​ត្រង់​រហូត​ទៅដល់​បាតអណ្តូង ហើយ​បើ​សិន​ជា​គេ​សង្កេតមើល​ទៅលើ​បង្គោល​ដែល​គេ​ដោតដោយ​ត្រង់​ទៅលើ បង្គោលនោះ​មិនមាន​ស្រមោល​អ្វីសោះ​នៅលើ​ដី។

ចំណែក​នៅ​ឯ​ទីក្រុង​អាឡិចសង់ឌ្រី​ឯណោះវិញ ដែល​ស្ថិត​នៅ​ប៉ែក​ខាង​ជើង​ប្រទេស​អេហ្ស៊ីប (ជាប់​នឹង​សមុទ្រ​មែឌីទែរ៉ាណេ) អេរ៉ាតូស្តែន​បាន​សង្កេតឃើញ​ថា នៅថ្ងៃ​សុលស្ទីសរដូវដូចគ្នា ហើយ​នៅ​ពេល​ថ្ងៃ​ត្រង់​ដូចគ្នា​ បង្គោលដែល​គេ​ដោត​ដោយ​ត្រង់​​ដូចគ្នា ក៏ប៉ុន្តែ បែរ​ជា​មានចាំងស្រមោល​ទៅលើ​ដី​ទៅវិញ។

មនុស្ស​ទូទៅ​អាច​មិន​ចាប់អារម្មណ៍​នឹង​រឿងនេះ ក៏ប៉ុន្តែ អេរ៉ាតូស្តែន​វិញ​បាន​យក​វា​មក​ធ្វើការ​​ត្រិះរិះពិចារណា ហើយ​ចោទ​ជា​សំណួរ​ថា ហេតុអ្វី​បាន​ជា​នៅថ្ងៃ​តែមួយ​ ​ពេល​តែមួយ ក៏ប៉ុន្តែ នៅ​កន្លែងមួយ​ព្រះអាទិត្យ​ស្ថិត​នៅ​ចំពីលើ​​ធ្វើ​ឲ្យ​បង្គោល​មិនចាំងស្រមោលលើដី ចំណែក​នៅ​កន្លែងមួយទៀត ព្រះអាទិត្យ​ស្ថិត​នៅ​ចំហៀង​ ហើយ​ធ្វើ​ឲ្យ​បង្គោល​ចាំងស្រមោល​ទៅលើ​ដី​បែបនេះ​ទៅវិញ?

ប្រសិន​បើ​ផែនដី​មាន​រាងសំប៉ែត ផ្ទៃដី​ត្រូវ​មាន​រាងស្មើ​ដូចបន្ទាត់​ដោយ​គ្មាន​កំណោង ហើយ​ព្រះអាទិត្យ​គួរតែ​មាន​ទីតាំង​ដូចគ្នា​នៅ​ទីក្រុង​ទាំងពីរ ពោលគឺ បើ​នៅ​ចំពីលើក្បាល​ត្រូវ​នៅ​ចំពីលើ​ក្បាល​ដូចគ្នា ហើយ​បើ​នៅ​ចំហៀង​ត្រូវ​​នៅ​ចំហៀង​ដូចគ្នា ហើយ​ចាំងស្រមោល​ទៅលើ​ដី​ក្នុង​ទិសដៅ​ដូចគ្នា និង​ទំហំ​ស្មើគ្នា។

សម្រាប់​អេរ៉ាតូស្តែន ព្រះអាទិត្យ​តែមួយ​មិន​អាច​មាន​ទីតាំង​ខុសគ្នា​នៅ​ក្នុង​ពេល​តែមួយ​បានទេ។ ដូច្នេះ ការណ៍​ដែល​បង្គោល​ដែល​ដោត​ត្រង់​ទៅលើ ក៏ប៉ុន្តែ ចាំងសម្រោល​​មកលើ​ដី​មិន​ដូចគ្នា​ រវាង​ទីក្រុង​ទាំងពីរ​នេះ គឺ​វា​ជា​ការ​បញ្ជាក់​យ៉ាង​ច្បាស់​ថា ​ផែនដី​មាន​រាងមូល ហើយ​​ផ្ទៃដី​មាន​រាងកោង ទើប​ធ្វើ​ឲ្យ​បង្គោល​ទាំងពីរ​ ថ្វីដ្បិត​តែមើល​ទៅ​ឃើញ​ដោតដោយ​ត្រង់​ទៅលើ​បើ​​ធៀបនឹង​ផ្ទៃ​ដី​នៅ​ក្នុង​ទីក្រុង​ខ្លួនឯង​​រៀងៗខ្លួន ក៏ប៉ុន្តែ បើ​ធៀប​នឹង​ព្រះអាទិត្យ គឺ​វាចង្អុល​ទៅ​ទិស​ខុសគ្នា​ទៅតាម​ភាពកោង​នៃ​ផែនដី។

លើសពីនេះ​ទៅទៀត តាមរយៈ​ការ​វាស់វែង​ប្រវែងបង្គោល និង​ប្រវែង​ស្រមោល​ដែល​នៅលើ​ដី អេរ៉ាតូស្តែន​ថែម​ទាំង​អាច​កំណត់​បាន​ទៀត​ផង​ថា បង្គោល​ទាំងពីរ​នេះ​ចង្អុល​ទៅទិសខុសគ្នា ក្នុងរង្វាស់មុំ​ប្រមាណ​ជា ៧អង្សារ ដែល​មានន័យថា ភាពកោង​នៃ​ផែនដី រវាង​ទីក្រុង​ស្យែន និង​អាឡិចសង់ឌ្រី គឺ​មាន​កម្រិត​ ៧អង្សារ ពោលគឺ ប្រមាណ​ជា ១លើ៥០ ​នៃ​រង្វង់​ជុំវិញ​ផែនដី ដែល​មាន ៣៦០​អង្សារ។

តាមរយៈ​ក្បួន​គណិតវិទ្យា​​ដ៏​សាមញ្ញ​ អេរ៉ាតូស្តែន​បាន​កំណត់​ថា បើ​ភាពកោង រវាង​ទីក្រុង​ស្យែន និង​ទីក្រុង​អាឡិចសង់ឌ្រី ស្មើ​នឹង ១លើ៥០​ នៃ​រង្វង់​ជុំវិញ​ផែនដី ដូច្នេះ ប្រវែងសរុប​នៃ​រង្វង់​​ជុំវិញ​ផែនដី គឺ​ត្រូវ​ស្មើ​នឹង ៥០ដង នៃ​ចម្ងាយ រវាង​ទីក្រុង​ទាំងពីរ។ អេរ៉ាតូស្តែន​ក៏​បាន​ជួល​ឲ្យ​គេ​វាស់ចម្ងាយ រវាង​ក្រុង​ទាំងពីរ រួចហើយ​យក​មក​គណនា​រកឃើញ​ថា រង្វង់ជុំវិញ​ផែនដី​របស់​យើង​នេះ​មាន​ប្រវែង​ជិត៤ម៉ឺនគីឡូម៉ែត្រ។

នៅ​ក្នុង​ពេល​បច្ចុប្បន្ន​នេះ តាមរយៈបច្ចេកវិទ្យា​ដ៏​ទំនើប គេ​បាន​ធ្វើការ​វាស់វែង​ឃើញ​ថា ប្រវែងពិតប្រាកដ​នៃ​រង្វង់​ជុំវិញ​ផែនដី គឺ ៤០ ០៧៥គីឡូម៉ែត្រ ដែល​នេះ​មានន័យថា ការគណនា​របស់​អេរ៉ាតូស្តែន​មាន​ភាព​សុក្រិត ដោយ​មាន​កម្រិត​លម្អៀង​​មិនដល់ ២%​នោះផង ហើយ​គេ​មិន​ត្រូវ​ភ្លេចទេ​ថា អេរ៉ាតូស្តែន​បាន​ធ្វើការ​គណនា​នេះ តាំង​ពី​ឆ្នាំ​២៤០​មុនគ.ស.ប ពោលគឺ​តាំង​ពី​ជាង ២ពាន់ឆ្នាំមុន​ នៅ​ពេល​ដែល​មិនទាន់​មាន​​ឧបករណ៍​វាស់វែង និង​បច្ចេកវិទ្យា​ទំនើបៗ​ដូចជា​ពេល​បច្ចុប្បន្ន​នេះនៅឡើយ៕

  1. 1
  2. 2
  3. 3
  4. ...
  5. បន្ទាប់ >
  6. ចុងក្រោយ >
កម្មវិធីផ្សាយផ្សេងទៀត
 
សូមអភ័យទោស យើងមិនអាច​ភ្ជាប់​ទៅ​ទំព័រ​ដែល​លោកអ្នក​ស្នើសុំ​បានទេ